گمراهى ، يا از درون گمراه شده و يا ديگرى او را فريفته است . » « 1 » هيچ كدام از اين دو گمراهى براى امام عليه السّلام حاصل نشد ؛ زيرا بصيرتى كه در عهد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله همراه او بود ، همچنان بدون تغيير و تبديل برايش باقى مانده بود . ( و ايم اللّه لافرطنّ لهم حوضا أنا ماتحه ! لا يصدرون عنه و لا يعودون إليه ) امام عليه السّلام درس سختى به ياران شيطان خواهد داد كه هرگز فراموششان نشود . . . پس هر كه از آنان ، ايستادگى كند ، به طور قطع مرگ را نصيب خود كرده است و هر آن كه فرار كند ، دگرباره باز نخواهد گشت . . . و اين ، سرانجامى بود كه به طور دقيق براى اصحاب جمل حاصل شد و اگر در صفين ، قرآنها برافراشته نمىشدند ، معاويه نيز به همين سرانجام دچار مىشد .

--> ( 1 ) . شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابى الحديد : 1 / 239 .